SLES Nedir, Zararlı mı? SLES İçermeyen Temizlik Ürünü Ne Demek?

Bitkisel Temizlik
18-10-2026 10:45
SLES Nedir, Zararlı mı? SLES İçermeyen Temizlik Ürünü Ne Demek?

Etikette "SLES içermez" yazıyor. Bir kaynak SLES'i kaçınılması gereken bir madde diye anlatıyor, bir başkası tamamen zararsız diyor; ikisi de eksik. Bilimsel değerlendirmelere göre SLES'in etkisi büyük ölçüde konsantrasyona ve cildin onunla ne kadar süre temas ettiğine bağlıdır.

Bu yazıda SLES'in ne olduğunu, nasıl üretildiğini, ne zaman tahriş ettiğini, 1,4-dioksan meselesini ve "SLES içermez" ifadesinin sınırlarını anlatıyoruz. Yazı bilimsel komite görüşleri, kimyasal kayıt verileri, mevzuat ve bilimsel yayınlardan yapılmış bir derlemedir; ürün testi içermez, tıbbi tavsiye yerine geçmez.

Özetle

  • SLES (sodyum lauril eter sülfat), yağ alkolünün etilen oksitle işlenip sülfatlanmasıyla üretilen bir yüzey aktif maddedir. Deterjanda yağı ve kiri çözer, köpük verir.
  • Derişik SLES cildi tahriş eder ve gözde ciddi hasara yol açabilir. Seyreltildikçe bu etki azalır; alerji yapıcı olarak değerlendirilmez.
  • 1,4-dioksan SLES'in kendisi değil, üretimde oluşabilen bir safsızlıktır. AB'nin bilimsel komitesi kozmetikte 10 ppm'e kadarki düzeyi güvenli bulur; Türk ve AB deterjan mevzuatında bu madde için ayrı bir hüküm yoktur.
  • "SLES içermez", formülde bu tek maddenin bulunmadığını söyler. Ürünün sülfatsız olduğunu, cildi tahriş etmediğini ya da daha iyi temizlediğini söylemez.

SLES Nedir ve Temizlik Ürünlerinde Ne İşe Yarar?

SLES, sodyum lauril eter sülfatın kısaltmasıdır ve içerik listelerinde "sodium laureth sulfate" (INCI adı) olarak geçer. Sülfatlanmış etoksillenmiş alkol tuzları denen bir madde grubunun üyesidir (Robinson vd., 2010). Eksi yüklü bir yüzey aktif madde olduğu için anyonik sınıfta yer alır.

Temizlik ürünlerinde asıl temizleyen bileşenlerden biridir: yağı ve kiri yüzeyden ayırıp suda tutar, köpük verir. Avrupa deterjan sektörünün HERA programındaki risk değerlendirmesine göre çamaşır deterjanlarında, elde bulaşık deterjanlarında ve yüzey temizleyicilerde kullanılır (HERA, 2003). Kozmetiklerde de kullanılır; Robinson vd.'nin hazırladığı CIR değerlendirmesi bu kullanım içindir.

SLES Nasıl Üretilir?

SLES üç adımda üretilir. Önce lauril alkol gibi bir yağ alkolü etilen oksitle tepkimeye sokulur; bu adıma etoksilasyon denir ve SLES'in adındaki "eter" kısmı buradan gelir. Ardından elde edilen ürün kükürt trioksit ya da klorosülfonik asitle sülfatlanır, en son bazla nötralleştirilerek genellikle sodyum tuzuna çevrilir. HERA'ya göre sülfatlamaya giden türlerde alkol molekülü başına ortalama 1 ile 3 etilen oksit birimi bulunur (HERA, 2003).

Yağ alkolü bitkisel yağlardan da, petrokimyasal yoldan da üretilebilir.

Bir ayrıntı etiket okurken işe yarar: aynı değerlendirmeye göre ticari SLES'in genellikle %15–45'i, SLS'nin de ait olduğu alkil sülfat grubundandır. Yani SLES içeren bir ürün, etiketinde ayrıca yazmasa da bir miktar alkil sülfat da içerir.

SLES Zararlı mı?

Kısa yanıt: derişik SLES cildi ve gözü tahriş eder, seyreltildikçe bu etki belirgin biçimde azalır. Kozmetik içerik güvenliği paneli CIR, SLES'i deri ve göz için tahriş edici, ancak duyarlılaştırıcı (alerji geliştirmeye yol açan) olmayan bir madde olarak tanımlar (Robinson vd., 2010). HERA değerlendirmesi de SLES'i duyarlılaştırıcı, mutajen ya da kanserojen bulmaz (HERA, 2003).

Konsantrasyon Neden Belirleyici?

AB'nin kimyasal kayıt sisteminde (REACH) SLES'i kaydettiren üreticiler maddeyi "cilt tahrişi, kategori 2" ve "ciddi göz hasarı, kategori 1" olarak sınıflandırmıştır. Bu sınıflandırma saf madde içindir. Aynı kayıtta, göz etkisi için karışımdaki SLES oranına göre ayrı sınırlar verilir (ECHA, kayıt dosyası):

Karışımdaki SLES oranı Göz için sınıflandırma (kayıttaki özel sınır)
%10 ve üzeri Ciddi göz hasarı, kategori 1
%5 ile %10 arası Göz tahrişi, kategori 2
%5'in altı Sınıflandırılmaz

SLES'in AB düzeyinde uyumlaştırılmış, yani tüm üreticiler için bağlayıcı ortak bir sınıflandırması yoktur; tablodaki sınırları kaydı yapan üreticiler belirlemiştir (ECHA CHEM). HERA'ya göre de tahriş potansiyeli konsantrasyona bağlıdır ve %1'in altındaki çözeltiler pratikte tahriş etmez. Bulaşık suyunda ya da çamaşır makinesinde deterjan büyük ölçüde seyreltilir; HERA, ev deterjanlarının kullanım konsantrasyonlarında deride tahriş beklenmediği sonucuna varır.

Temas Süresi ve Durulama Neden Önemli?

İkinci belirleyici, cildin SLES ile ne kadar süre temas ettiğidir. Contact Dermatitis dergisinde yayımlanan bir yama testi çalışmasında SLS ve SLES %0,125 ile %2 arasındaki konsantrasyonlarda, 6, 12 ve 24 saat boyunca cilde uygulandı. SLES'e verilen tepki SLS'ye göre çok daha hafif kaldı ve 7. güne kadar ölçülebildi. Yazarlar uygulama süresinin ve konsantrasyonun belirleyici olduğunu vurgular (Löffler ve Happle, 2003).

Bu yüzden durulanan bir ürünle kısa temas, aynı maddeyle saatlerce kapalı temasla aynı şey değildir. CIR de SLES'in kullanıldığı formülasyonlar nedeniyle pratikte düzenli olarak tahriş edici görülmediğini, ancak yalnızca tahriş etmeyecek şekilde formüle edilebildiği ürünlerde kullanılması gerektiğini yazar. Elde bulaşık yıkarken eller seyreltik deterjanla dakikalarca temas eder; bu durumda doz ve durulama öne çıkar. Pratik önerileri hassas ciltler için temizlik ürünü seçimi yazısında topladık.

1,4-Dioksan Meselesi Nedir?

SLES hakkındaki kanser kaygısının kaynağı SLES'in kendisi değil, 1,4-dioksan adlı bir safsızlıktır. 1,4-dioksan ürüne eklenmez; HERA'ya göre etoksillenmiş alkolün sülfatlanması sırasında yan ürün olarak oluşur. AB'nin tüketici güvenliği bilimsel komitesi SCCS da onu bazı etoksillenmiş içeriklerin üretiminde oluşabilen bir yan ürün olarak tanımlar (SCCS, 2015).

Düzey üretim koşullarına bağlıdır. HERA, 1980'lerde aktif madde başına 500 ppm (milyonda bir kısım) düzeyleri bildirildiğini, 2003 itibarıyla ise düzeyin etoksilasyon derecesine göre tipik olarak 30–200 ppm aralığında kontrol edildiğini yazar. Bu rakamlar hammaddeye aittir; hazır üründe SLES seyreltik olduğu için oran daha düşüktür.

SCCS'in aktardığına göre Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) 1,4-dioksanı "insanlar için olası kanserojen" (grup 2B) sayar. AB'de ise madde 17 Aralık 2022'den beri "insanda kanserojen olduğu varsayılan" madde (kategori 1B) olarak sınıflandırılır (Komisyon Yetkilendirilmiş Tüzüğü (AB) 2021/849). Tehlike sınıfı maddenin ne kadarının risk oluşturduğunu tek başına göstermez; düzeyle birlikte okunur.

Ürüne özel kurallar ürün türüne göre değişir:

  • Kozmetikte: Dioksan hem AB Kozmetik Tüzüğü'nde hem Türkiye'nin Kozmetik Ürünler Yönetmeliği'nde yasaklı maddeler listesindedir (Ek II, sıra 343). İki metin de iyi üretim uygulamasına rağmen teknik olarak kaçınılamayan, kasıtsız eser miktara ürün güvenli olduğu sürece izin verir (Tüzük (AT) 1223/2009, Madde 17; Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, Madde 20). SCCS'in görüşüne göre kozmetik ürünlerde 10 ppm'e kadar 1,4-dioksan güvenlidir; bu bir bilimsel görüştür, yasal sınır değildir.
  • Deterjanda: Türkiye'nin Deterjanlar Hakkında Yönetmeliği'nde ve eklerinde 1,4-dioksan geçmez (mevzuat.gov.tr). AB'nin eski ve yeni deterjan tüzüklerinde de bu madde için bir hüküm bulunmaz (Tüzük (AT) 648/2004; Tüzük (AB) 2026/405).

SCCS'e göre 1,4-dioksan üzeri örtülmemiş deriden hızla buharlaşır; bu da seyreltik kullanılıp durulanan bir üründe maruziyeti ciltte kalan bir üründen farklı kılar.

"SLES İçermez" Ne Anlama Gelir, Ne Anlama Gelmez?

"SLES içermez", üreticinin formülde sodyum lauril eter sülfat kullanmadığını beyan ettiği anlamına gelir. Bundan fazlasını otomatik olarak söylemez.

İfadenin söylediği İfadenin söylemediği
Formülde SLES yok Ürün sülfatsızdır (SLS ya da başka bir alkil sülfat bulunabilir)
Üretici bu maddeyi kullanmamayı seçmiş Ürün cildi tahriş etmez (tahriş, kullanılan diğer yüzey aktif maddelere ve doza da bağlıdır)
— Üründe hiç 1,4-dioksan olamaz (başka etoksillenmiş içerikler de kaynak olabilir)
— Ürün daha iyi ya da daha kötü temizler

Deterjan etiketinde SLES'i adıyla görmeyebilirsiniz. Deterjanlar Hakkında Yönetmelik'in Ek-7'sine göre ağırlıkça %0,2'yi aşan anyonik yüzey aktif maddeler ambalajda yalnızca yüzde aralığıyla ("%5'ten az" gibi) gösterilir; tam adlar, üreticinin, adresi ambalajda yazılı internet sitesindeki içerik listesinde INCI adıyla yer alır (mevzuat.gov.tr, Ek-7).

AB'nin kozmetik iddiaları için hazırladığı bağlayıcı olmayan teknik belge, güvenli kabul edilen bir içeriği kötüleyen "içermez" iddialarını uygun bulmaz; belirli bir kullanıcı grubunun bilinçli seçim yapmasına yardım eden "içermez" bilgisini ise kabul eder (AB Teknik Belgesi, 2017). Belge kozmetik için yazılmıştır, ama ifadeyi okumanın dürüst yolu da budur: "SLES içermez" bir tehlike uyarısı değil, bir formül tercihi bilgisidir.

Bazı sertifikalar bu tercihi kurala bağlar. ECOGARANTIE standardı temizlik ürünlerinde etilen oksitle işlemi yasaklar ve yağ alkolü etoksilatlarını yasaklı yüzey aktif maddeler arasında sayar; bitkisel kaynaklı SLS'ye ise izin verir (ECOGARANTIE, 2024). Bu nedenle bu sertifikayı taşıyan bir temizlik ürününde SLES kullanılamaz.

U Green Clean Ürün Sayfaları SLES Hakkında Ne Söylüyor?

Bio Organik'in sattığı U Green Clean ürünlerinin sayfalarında üretici beyanı olarak şu ifade yer alır: "Bitkisel kaynaklı yüzey aktif maddelerle çalışır; GDO, fosfat, SLES, SLS, klor, paraben ve sentetik parfüm içermez." Ürün sayfalarında bu yüzey aktif maddeler tek tek adlandırılmaz. Hangi maddelerin kullanıldığını öğrenmek için ambalajdaki içerik bilgisine ve üreticinin içerik listesine bakmak gerekir.

Ürün sayfalarına göre şu ürünler ECOGARANTIE sertifikalıdır ve Certisys onaylıdır: bitkisel bulaşık deterjanı (2,75 L), bitkisel sıvı çamaşır deterjanı (2,75 L) ve 5 litrelik banyo temizleyici. Bu ürünlerde SLES'in bulunmaması, yukarıda anlatılan etoksilasyon yasağıyla da örtüşür. Bu bilgi SLES'in zararlı olduğu anlamına gelmez; etoksillenmiş yüzey aktif madde kullanmayan bir formül arayan okur için bir seçim ölçütüdür.

Sıkça Sorulan Sorular

SLES kanserojen mi?

SLES'in kendisi kanserojen olarak değerlendirilmez; HERA'nın sağlık risk değerlendirmesi onu kanserojen bulmaz. Kaygı, üretimde oluşabilen ve AB'de kanserojen kategori 1B olan 1,4-dioksan safsızlığından kaynaklanır; SCCS kozmetikte 10 ppm'e kadarki düzeyi güvenli bulur.

SLES ile SLS aynı şey mi?

Hayır. SLS (sodyum lauril sülfat) etoksilasyon adımı olmadan üretilir. Bir yama testi çalışmasında SLES'e verilen tepki SLS'ye göre çok daha hafif bulunmuştur. Ancak ticari SLES'in bir kısmı alkil sülfattır.

SLES içeren bulaşık deterjanı elleri tahriş eder mi?

Herkeste aynı sonucu vermez. Tahriş konsantrasyona, temas süresine ve formülün geri kalanına bağlıdır; HERA, kullanım konsantrasyonlarında deride tahriş beklenmediğini yazar. Ambalajdaki dozu aşmamak ve elleri iyi durulamak, cildin maddeyle temasını azaltır. Ellerinizde kızarıklık ya da kuruluk sürüyorsa bir hekime danışın. Bulaşık deterjanı seçerken nelere bakılacağını bulaşık deterjanı seçim rehberinde anlattık.

"SLES içermez" ile "sülfatsız" aynı şey mi?

Hayır. "SLES içermez" yalnızca bu maddeyi dışlar; ürün SLS gibi başka bir sülfat içerebilir. Sülfat istemiyorsanız içerik listesini kontrol edin.

Sonuç

SLES ne gizli bir zehir ne de her koşulda masum bir maddedir: derişik hâli cildi ve gözü tahriş eder, seyreltik kullanımda bu etki belirgin biçimde azalır. 1,4-dioksan ise SLES'in kendisi değil, üretimde kontrol edilen bir safsızlıktır; Türk deterjan mevzuatında ayrı bir hükmü yoktur.

"SLES içermez" yazısını bir tehlike uyarısı gibi değil, formül tercihi bilgisi gibi okuyun. Karar verirken içerik listesine, doza ve kullanım biçimine bakın. U Green Clean seçeneklerini U Green Clean ürünleri sayfasında, tüm seçenekleri bulaşık deterjanları kategorisinde inceleyebilirsiniz.

Yazar hakkında: Kemal Pektaş, Bio Organik blogunda temizlik ürünlerinin içeriği, etiketi ve ilgili mevzuat üzerine yazıyor. Yazıdaki bir bilgiyle ilgili soru ya da düzeltme öneriniz varsa iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Şeffaflık notu: Bio Organik, bu yazıda adı geçen U Green Clean ürünlerinin satıcısıdır. Yazıdaki bilgiler mevzuat, resmî kurum yayınları, bilimsel kaynaklar ve üretici bilgilerine dayanır.

Kaynaklar

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Ürün kullanım talimatları için ambalaj bilgilerini esas alın.

Tüm Bloglar